Sét đánh nguy hiểm thế nào? Tác hại và rủi ro thường gặp

Ở Việt Nam, những cơn giông kéo theo sét đánh xảy ra quanh năm, đặc biệt tập trung vào mùa mưa, từ tháng 4 đến tháng 9. Mỗi năm đều có thông tin về người bị sét đánh dẫn đến tử vong, thiết bị điện bị cháy, mái nhà cháy, máy móc hư hỏng do sét. Nhưng rất nhiều người vẫn chủ quan: “Ở trong nhà là an toàn”, “Sét đâu có đánh đúng mình?”. Chính sự chủ quan này đôi khi lại là nguyên nhân khiến hậu quả trở nên nặng nề.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhìn rõ hơn sét đánh nguy hiểm ở mức độ nào, ảnh hưởng ra sao đến con người, gia đình, nhà ở và tài sản, từ đó rút ra những kinh nghiệm phòng tránh đơn giản nhưng rất hiệu quả.

---

1. Sét đánh nguy hiểm đến đâu đối với con người?

Một tia sét trung bình có thể đạt điện áp vài chục triệu volt, dòng điện hàng chục nghìn ampe, chạy trong thời gian cực ngắn (khoảng 1/10.000 đến 1/1000 giây). Dù thời gian rất ngắn, năng lượng tỏa ra lại cực lớn, đủ để làm thay đổi hoàn toàn nhịp tim, hệ hô hấp và hệ thần kinh của nạn nhân.

1.1. Nguy cơ tử vong và chấn thương nghiêm trọng

• Đa số trường hợp tử vong do sét đánh xảy ra ngay tại chỗ, nguyên nhân chủ yếu là ngừng tim do dòng điện cực lớn làm rối nhịp tim.msdmanuals+1

• Sét đánh cũng có thể gây ngừng thở, thủng màng nhĩ, giãn phổi; đôi khi người bị nạn chỉ mất ý thức vài phút nhưng nếu không được cấp cứu kịp thời, tổn thương có thể trở nên nặng hơn.dantri+1

• Một số nạn nhân sống sót nhưng bị tổn thương thần kinh, đau đầu kéo dài, mất trí nhớ, rối loạn cảm xúc, trầm cảm, hoặc tổn thương hệ vận động, cảm giác tê bì, đau buốt chi dưới.vnexpress+1

Một điểm đáng lưu ý: không phải tất cả người bị sét đánh đều chết. Theo nhiều báo cáo y tế, tỷ lệ sống sót sau sét đánh có thể lên tới khoảng 80–90%, nhưng phần lớn trong số đó phải chịu các di chứng lâu dài về sức khỏe và tâm lý.dantri+1

1.2. Các kiểu sét đánh hay gặp ở con người

Không chỉ có “sét đánh trúng đầu” mới nguy hiểm, thực tế có nhiều kiểu sét đánh khác mà nhiều người không biết:

• Sét đánh trực tiếp vào người (đi qua cơ thể, làm người bị nạn trở thành một phần của kênh dẫn sét chính).

• Sét đánh vào vật gần người (cây, cột điện, hàng rào), rồi “chạy” sang người qua hiện tượng tia lửa phụ (side flash).

• Sét đánh xuống đất, dòng điện lan truyền trong mặt đất, chân của người đứng gần là nơi dòng điện đi vào, gây tổn thương rất lớn. Đây là kiểu sét đánh làm hại nhiều người và gia súc trong cùng một khu vực.

• Sét đánh vào đường dây điện, ăng-ten, ống kim loại, rồi “đi” vào nhà theo dây điện, gây bỏng, giật, hỏng thiết bị.msdmanuals+1

Hiểu được các kiểu này, bạn sẽ thấy rõ: nguy hiểm không chỉ đến từ việc đang đứng ngoài trời giữa trời giông, mà còn xuất phát từ vị trí của cây cối, cột điện, đường dây, và cả cách bố trí thiết bị điện trong nhà.

---

2. Sét đánh nguy hiểm như thế nào cho gia đình và nhà ở?

Với nhiều gia đình, nỗi sợ không chỉ là bản thân bị sét đánh, mà còn là nhà bị cháy, thiết bị điện tử “ra đi” sạch sẽ, xe máy, tivi, điều hòa, hệ thống camera, đầu ghi, máy vi tính… hỏng trong một đêm giông.

2.1. Nguy cơ cháy, nổ, sập công trình

• Khi sét đánh trực tiếp vào mái tôn, mái nhà, khung kim loại, nếu không có hệ thống chống sét, năng lượng sét có thể gây bén lửa, nổ khí, hoặc làm gãy, cong kim loại kết cấu.

• Nếu nhà gần đường dây điện, cột điện, sét đánh vào cột cũng có thể làm đứt dây, rơi xuống nhà, gây cháy lan rất nhanh.

• Với nhà có nhiều chất dễ cháy, mái tôn, gỗ, vải, vật liệu nhựa, nguy cơ cháy lan chỉ trong vài phút là rất cao.

2.2. Hư hỏng thiết bị điện, thiết bị điện tử

Sét đánh không cần phải “đâm thẳng” vào nhà mới gây hại. Một tia sét đánh vào đường dây điện, đường dây internet, đường dây cáp truyền hình, hoặc công trình gần nhà, đều có thể sinh xung điện áp rất lớn, truyền theo dây vào trong nhà. Hậu quả:

• Tivi, đầu thu, modem, router, camera, đầu ghi, amply, hệ thống loa, hệ thống smarthome, máy tính, máy tính bảng, smartphone… có thể bị cháy board, chip, ổ cứng mất dữ liệu.msdmanuals+1

• Hệ thống điện nhà bị lệch pha, quá áp, làm hỏng các thiết bị gia đình như: điều hòa, bình nóng lạnh, tủ lạnh, bếp từ, lò vi sóng, máy bơm nước, máy giặt…

• Chi phí thay thế thiết bị sau một đợt sét đánh có thể lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng, trong khi việc lắp hệ thống chống sét có giá thấp hơn nhiều.

2.3. Ảnh hưởng đến hệ thống an ninh, liên lạc

• Camera, hệ thống cửa tự động, khóa điện tử, hệ thống PCCC, hệ thống chuông cửa thông minh… đều là “con mồi” của sét lan truyền.

• Nếu sét đánh làm hỏng hệ thống an ninh, gia đình bạn vừa mất dữ liệu camera, vừa mất hỗ trợ cảnh báo, tăng nguy cơ bị trộm, bị cháy mà không ai phát hiện kịp thời.

---

3. Nguy cơ sét đánh đối với nông nghiệp, chăn nuôi và lao động ngoài trời

Ngoài nhà ở, có một nhóm đối tượng rất dễ bị sét đánh: người làm đồng, người làm việc trên công trường ngoài trời, tài xế xe tải, xe công nông, người đi câu, đi cắm trại, nuôi gia súc trên đồng trống.

3.1. Sét đánh với người làm nông, chăn nuôi

• Khi làm việc trên cánh đồng, đầm, khu vực ven sông, nghĩa trang, sân cỏ, khu vực trống…, cơ thể người là điểm cao so với mặt đất, dễ trở thành mục tiêu của sét.

• Sét đánh trực tiếp hoặc sét lan truyền trong đất có thể làm chết người, làm chết nhiều gia súc cùng lúc (bò, trâu, heo, gà, vịt) do dòng điện lan trong mặt đất.

• Một số hộ nuôi gia súc trên diện tích rộng, ở vùng đồi cao, chưa lắp hệ thống chống sét cho chuồng, đường điện, cột đèn, rất dễ mất cả tài sản, cả công sức chăm sóc.

3.2. Người làm việc ngoài trời, tài xế, người tập thể thao

• Tài xế đứng cạnh xe, nhất là xe cẩu, xe tải, cần cẩu, xe xúc… có thể bị sét đánh khi sét đánh trực tiếp vào cần cẩu hoặc cây cối, cột điện gần đó.

• Người chơi thể thao ngoài trời (bóng đá, golf, cắm trại, leo đồi, câu cá…) thường không nhận ra rằng sét có thể đánh cách xa cơn bão tới hàng cây số, ngay cả khi trời tưởng như quang mây.msdmanuals+1

Điều này có nghĩa là: không cần “trên đầu đang sấm chớp” mới nguy hiểm; chỉ cần trời mây dông, gió lớn, bạn nên tìm chỗ an toàn và tránh ra ngoài.

---

4. Ảnh hưởng lâu dài khi đã bị sét đánh (cho người sống sót)

Không phải ai bị sét đánh cũng tử vong, nhưng nhiều người sống sót lại phải “mang theo” những hậu quả sức khỏe và tâm lý suốt nhiều năm.

4.1. Về thể chất

Người bị sét đánh sống sót thường gặp:

• Đau đầu, chóng mặt, nhìn mờ, mất thăng bằng.

• Tổn thương thính lực, thủng màng nhĩ, nghe kém, ù tai lâu dài.vnexpress+1

• Rối loạn tim, điện tim bất thường, nguy cơ tim mạch cao hơn.

• Tổn thương da, vết cháy, sẹo, mất cảm giác một số vùng cơ thể.

4.2. Về tâm lý và thần kinh

• Trầm cảm, lo âu, ám ảnh, hoảng sợ khi trời sắp mưa, nhìn thấy sấm chớp.

• Rối loạn giấc ngủ, hay ác mộng, dễ bị kích động.

• Một số trường hợp bị suy giảm trí nhớ, khó tập trung, rối loạn tính cách, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và công việc.dantri+1

Nhiều nạn nhân kể rằng sau khi bị sét đánh, họ sống “như có hai con người trong một cơ thể”: một người muốn làm việc như trước, một người luôn nơm nớp sợ sấm sét, không dám ra ngoài trời mưa. Đây là lý do vì sao, phòng tránh sét không chỉ là chuyện bảo vệ tính mạng, mà còn là cách bảo vệ chất lượng sống cho cả gia đình.

---

5. Làm sao để giảm tối đa nguy cơ sét đánh cho gia đình?

Biết rõ sét đánh nguy hiểm như thế nào là bước đầu tiên. Bước thứ hai là chủ động phòng tránh bằng những hành động thực tế, không quá tốn kém nhưng có thể thay đổi hoàn toàn rủi ro.

5.1. Với người ở trong nhà

• Khi trời có giông, không nên ra ngoài nếu không thực sự cần thiết.

• Hạn chế dùng các thiết bị điện tử cắm trực tiếp vào nguồn (tivi, máy tính, máy sấy, bếp từ…), nhất là trong những lần có sét đánh gần nhà.

• Nếu có điều kiện, nên lắp hệ thống chống sét cho nhà ở, gồm: kim thu sét, dây dẫn sét, hệ thống nối đất, và thiết bị chống sét lan truyền (SPD) trên nguồn điện, đường mạng, camera…msdmanuals+1

5.2. Với người làm ngoài trời

• Khi trời có sấm sét, ngay lập tức tìm nơi trú ẩn: nhà kín, xe ô tô đóng kín, nhà công cộng, tránh đứng dưới cây, cột điện, ở giữa đồng trống.

• Không mang theo các vật kim loại to (dù che nắng, cuốc, xẻng, ống kim loại, cần câu, gậy cờ, cột cờ…) khi trời sắp có sét.

• Không đứng thành nhóm, nên giữ khoảng cách với nhau để giảm nguy cơ sét lan truyền trong đất làm nhiều người bị thương cùng lúc.

5.3. Với nhà ở nói chung

• Nếu nhà cao hơn, nhà ở khu trống, gần đồi, gần sông, gần cột điện, nên được thiết kế hệ thống chống sét chuyên nghiệp, theo tiêu chuẩn kỹ thuật.

• Kiểm tra định kỳ hệ thống điện, dây nối đất, các thiết bị chống sét, tránh để dây rỉ sét, mối nối bị lỏng, thiết bị đã quá lâu năm không kiểm tra.msdmanuals+1

---

6. Kết luận: Sét đánh nguy hiểm hơn bạn tưởng rất nhiều

Sét đánh không phải là “tai nạn may rủi”, mà là một thảm họa có thể dự báo, phòng tránh được. Một tia sét có thể:

• Cướp đi mạng sống của một người.

• Làm hư hỏng cả hệ thống điện, thiết bị, an ninh trong nhà.

• Gây chấn thương vĩnh viễn, tra tấn cảm giác, làm giảm chất lượng sống của người sống sót.

Thay vì hy vọng “sét đâu có đánh trúng mình”, tốt hơn bạn nên:

• Nâng cao ý thức về nguy cơ sét trong gia đình, đặc biệt với trẻ em và người lớn tuổi.

• Biết các nguyên tắc sơ cứu cơ bản nếu có người bị sét đánh, gọi cấp cứu nhanh nhất.

• Cân nhắc đầu tư một hệ thống chống sét cơ bản, nhất là khi nhà ở khu vực trống, nhà cao, nhiều thiết bị điện tử đắt tiền.