Chống sét cho trường học, bệnh viện: yêu cầu và giải pháp

Chống sét cho trường học, bệnh viện: yêu cầu và giải pháp

Chống sét trường học và bệnh viện thuộc nhóm ưu tiên cao vì đây là công trình tập trung đông người, trong đó có trẻ em, người bệnh khó tự sơ tán, cùng nhiều thiết bị điện tử đắt tiền và nhạy cảm. Giải pháp đầy đủ không dừng ở một cây kim thu sét trên mái, mà phải kết hợp thu sét trực tiếp cho tất cả các khối nhà, hệ tiếp địa đạt yêu cầu, liên kết đẳng thế và chống sét lan truyền nhiều tầng. Bài viết này phân tích đặc thù của từng loại công trình và cấu hình khuyến nghị.

Vì sao trường học, bệnh viện cần mức bảo vệ cao hơn nhà ở?

Bộ tiêu chuẩn TCVN 9888 (tương đương IEC 62305) tiếp cận bài toán chống sét theo rủi ro: công trình nào có hậu quả nặng hơn khi bị sét đánh thì cần cấp bảo vệ cao hơn. Trường học và bệnh viện có nhiều yếu tố làm tăng rủi ro:

Cột kim thu sét lắp trên khung thép mái
Cột kim thu sét lắp trên khung thép mái
  • Mật độ người cao, khó sơ tán: học sinh nhỏ tuổi dễ hoảng loạn; người bệnh nằm nội trú, đang phẫu thuật, đang thở máy không thể di chuyển nhanh.
  • Hậu quả gián tiếp lớn: mất điện, hỏng thiết bị hồi sức, máy xét nghiệm, hệ thống khí y tế, hệ thống báo cháy có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng.
  • Công trình trải rộng: nhiều khối nhà, hành lang cầu nối, sân bãi rộng, cây cao, cột cờ, nhà để xe mái tôn.

Về nguyên tắc chung cho nhóm công trình công cộng, bạn có thể đọc thêm bài hệ thống chống sét cho cơ quan, hành chính công. Cấp bảo vệ cụ thể nên được xác định qua đánh giá rủi ro trong giai đoạn thiết kế, không chọn theo cảm tính.

So sánh đặc thù chống sét trường học và bệnh viện

Tiêu chí Trường học Bệnh viện, cơ sở y tế
Đặc điểm công trình Nhiều dãy nhà 2–5 tầng bố trí quanh sân; nhà đa năng, nhà ăn, nhà xe mái tôn Khối nhà cao tầng hoặc hợp khối lớn; mái có nhiều thiết bị kỹ thuật: chiller, bồn nước, anten
Đối tượng cần bảo vệ Học sinh, giáo viên; phòng máy tính, thiết bị dạy học Người bệnh, nhân viên y tế; máy chẩn đoán hình ảnh, phòng mổ, hồi sức, xét nghiệm, trung tâm dữ liệu
Trọng tâm giải pháp Vùng bảo vệ phủ hết các dãy nhà và công trình phụ; an toàn khu vực chân dây thoát sét; quy định an toàn khi có giông SPD nhiều tầng, liên kết đẳng thế chặt chẽ, phối hợp với nguồn dự phòng (máy phát, UPS)

Giải pháp chống sét trường học

Thu sét cho nhiều dãy nhà

Khuôn viên trường thường gồm nhiều khối nhà cách nhau. Có hai cách bố trí:

Kim thu sét tia tiên đạo thân vàng đồng lắp trên cột
Kim thu sét tia tiên đạo thân vàng đồng lắp trên cột
  • Kim thu sét phát tia tiên đạo sớm (ESE) đặt trên cột tại khối nhà cao nhất hoặc gần tâm khuôn viên, tính bán kính bảo vệ theo NF C 17-102:2011 sao cho phủ hết các dãy nhà, nhà đa năng, nhà xe. Cần nhớ bán kính ghi trong tên thương mại của kim thường ứng với cấp bảo vệ IV; khi thiết kế ở cấp cao hơn cho công trình đông người, bán kính giảm đi nên có thể phải dùng model lớn hơn hoặc bố trí hai kim.
  • Kim cổ điển kết hợp lưới thu sét trên từng dãy nhà theo TCVN 9385:2012, phù hợp với các dãy nhà mái bằng, mái tôn dài.

Cách chọn loại kim cho từng dạng công trình được hướng dẫn trong bài chọn kim thu sét theo công trình; các thương hiệu kim xem tại danh mục kim thu sét.

An toàn cho khu vực có học sinh qua lại

  • Dây thoát sét đi ở mặt sau, đầu hồi các dãy nhà, tránh hành lang, cầu thang, cổng chính. Đoạn dây từ mặt đất lên khoảng tầm với nên được luồn trong ống nhựa bảo vệ.
  • Bãi tiếp địa bố trí ở bồn cây, dải đất sát hàng rào, không đặt dưới sân chơi, sân thể dục, lối xếp hàng. Mục đích là giảm nguy cơ điện áp bước khi dòng sét tản vào đất.
  • Cột cờ kim loại, khung nhà xe, mái tôn nhà đa năng, lan can kim loại trên mái được nối đẳng thế với hệ tiếp địa.

Bảo vệ phòng máy tính và hệ thống điện nhẹ

Trường học hiện nay có phòng tin học, màn hình tương tác, camera, hệ thống âm thanh. Cấu hình tối thiểu nên có SPD tại tủ điện tổng, SPD tại tủ cấp nguồn phòng máy và SPD cho các tuyến camera, cáp mạng đi ngoài trời giữa các dãy nhà. Tuyến cáp mạng nối các khối nhà nên ưu tiên cáp quang không có thành phần kim loại để cắt hẳn đường lan truyền xung sét. Xem thêm bài chống sét lan truyền cho mạng LAN, camera.

Giải pháp chống sét bệnh viện

Thu sét và các thiết bị trên mái

Mái bệnh viện thường đặt nhiều thiết bị kỹ thuật: cụm điều hòa trung tâm, quạt hút, bồn nước, anten, đôi khi có sân đỗ trực thăng. Tất cả phải nằm trong vùng bảo vệ của hệ thu sét. Các thiết bị có vỏ kim loại được nối đẳng thế hoặc giữ khoảng cách ly với dây thu sét theo tính toán.

Tiếp địa và liên kết đẳng thế

TCVN 9385:2012 khuyến nghị điện trở nối đất chống sét không lớn hơn 10 Ω; nối đất an toàn điện thông thường yêu cầu không lớn hơn 4 Ω. Với bệnh viện, điều quan trọng hơn cả con số là tính thống nhất của mạng nối đất:

  • Tiếp địa chống sét, tiếp địa an toàn điện, tiếp địa hệ thống điện nhẹ được liên kết đẳng thế qua thanh cái đẳng thế chính, tránh chênh lệch điện thế giữa các hệ khi có sét.
  • Các phòng thuộc nhóm y tế đặc biệt (phòng mổ, hồi sức, can thiệp) có yêu cầu liên kết đẳng thế bổ sung và sơ đồ cấp điện riêng theo tiêu chuẩn lắp đặt điện cho khu vực y tế. Hệ chống sét phải được thiết kế phối hợp với đơn vị thiết kế điện, không làm độc lập.

SPD nhiều tầng cho thiết bị y tế

Máy chụp cắt lớp, cộng hưởng từ, X-quang số, máy xét nghiệm tự động, monitor theo dõi, máy thở đều dùng bo mạch điện tử nhạy cảm. Cấu hình bảo vệ nên được tổ chức theo tầng:

  1. Tầng 1 – tủ điện tổng, sau máy biến áp và tại tủ hòa máy phát: SPD Type 1 (thử với dạng sóng 10/350 µs) vì công trình có hệ chống sét trực tiếp.
  2. Tầng 2 – tủ phân phối tầng, tủ khoa phòng: SPD Type 2 (8/20 µs).
  3. Tầng 3 – gần thiết bị quan trọng: SPD Type 3 hoặc bộ bảo vệ chuyên dụng theo khuyến cáo của hãng thiết bị y tế; nhiều máy lớn đi kèm UPS và yêu cầu nguồn riêng.
  4. Đường tín hiệu: SPD cho mạng dữ liệu, tổng đài, camera, hệ thống gọi y tá, báo cháy, các tuyến cáp đồng đi giữa các khối nhà.

Các tầng SPD phải được phối hợp về khoảng cách và thông số (Uc, Up, In, Imax, Iimp) để tầng trước gánh phần năng lượng lớn, tầng sau hạ điện áp dư xuống mức thiết bị chịu được. Sơ đồ lắp cơ bản ở cấp tủ tổng xem trong bài SPD cho tủ điện tổng; thiết bị tham khảo tại danh mục thiết bị chống sét lan truyền.

Quy trình triển khai

  1. Khảo sát: mặt bằng tổng thể, chiều cao các khối, thiết bị trên mái, sơ đồ cấp điện, hiện trạng tiếp địa và hệ chống sét cũ nếu có.
  2. Đánh giá rủi ro, chọn cấp bảo vệ, lập thiết kế: mặt bằng thu sét, tuyến dây xuống, bãi tiếp địa, sơ đồ đẳng thế, sơ đồ SPD.
  3. Lập tiến độ phù hợp hoạt động của đơn vị: trường học thi công dịp hè hoặc cuối tuần; bệnh viện chia khu vực, thông báo trước các lần cắt điện lắp SPD và chỉ thực hiện khi nguồn dự phòng sẵn sàng.
  4. Thi công tiếp địa, dây xuống, kim thu sét. Khu vực đào rãnh, khu vực làm việc trên cao được rào chắn, có biển báo.
  5. Lắp SPD và đấu nối đẳng thế.
  6. Đo kiểm, nghiệm thu, bàn giao hồ sơ gồm bản vẽ hoàn công, biên bản đo điện trở, chứng từ vật tư.

Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí

Chi phí được quyết định bởi: số khối nhà và diện tích khuôn viên; cấp bảo vệ lựa chọn; giải pháp thu sét (số kim, model, chiều cao cột hoặc khối lượng lưới thu sét); số dây xuống và chiều dài tuyến; điều kiện đất và số cọc tiếp địa; số tủ điện cần lắp SPD và loại SPD. Bạn có thể tham khảo trang báo giá lắp đặt chống sét trọn gói và liên hệ để được khảo sát, lập dự toán theo khối lượng thực tế.

Rãnh đào đặt dây và cọc tiếp địa trong thi công bãi tiếp địa
Rãnh đào đặt dây và cọc tiếp địa trong thi công bãi tiếp địa

Câu hỏi thường gặp

Trường học có nhiều dãy nhà thì cần mấy kim thu sét?

Tùy kích thước khuôn viên, chiều cao đặt kim và cấp bảo vệ. Cần vẽ vùng bảo vệ trên mặt bằng tổng thể: nếu một kim ESE không phủ hết ở cấp bảo vệ đã chọn thì bổ sung kim thứ hai hoặc dùng lưới thu sét cho dãy nhà nằm ngoài vùng.

Bệnh viện đã có UPS thì có cần SPD nữa không?

Có. UPS bảo đảm nguồn liên tục nhưng không được thiết kế để hấp thụ xung sét năng lượng lớn; chính UPS cũng cần được bảo vệ. SPD đặt phía trước sẽ cắt xung trước khi đến UPS và tải.

Lắp SPD có phải cắt điện bệnh viện không?

Việc đấu nối SPD vào tủ điện cần cắt điện tại tủ đó trong thời gian ngắn. Với bệnh viện, công việc được lập kế hoạch theo từng tủ, thực hiện vào khung giờ thấp tải và khi nguồn dự phòng đã sẵn sàng.

Hệ thống chống sét cũ của trường còn dùng được không?

Cần kiểm tra tình trạng kim, mối nối, dây xuống và đo lại điện trở tiếp địa; hệ thống nên được kiểm tra ít nhất 12 tháng một lần trước mùa mưa giông. Thủ tục liên quan xem bài cấp giấy kiểm định chống sét.

Chống sét trường học, bệnh viện là khoản đầu tư cho an toàn của cộng đồng và sự ổn định của thiết bị. Công ty TNHH Thương mại và Xây lắp SET Toàn Cầu nhận khảo sát theo lịch hẹn, thiết kế, cung cấp vật tư và thi công trên toàn quốc. Gọi hotline 0975 599 666 – 0972 299 666 hoặc gửi email về settoancau@gmail.com để được tư vấn và báo giá.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *