NF C 17-102: tiêu chuẩn kim thu sét ESE và cách tính bán kính bảo vệ

NF C 17-102: tiêu chuẩn kim thu sét ESE và cách tính bán kính bảo vệ

NF C 17-102 là tiêu chuẩn của Pháp quy định yêu cầu đối với hệ thống chống sét sử dụng kim thu sét phát tia tiên đạo sớm (ESE – Early Streamer Emission). Phiên bản đang được các hãng sản xuất và đơn vị thiết kế viện dẫn là NF C 17-102:2011. Đây là căn cứ để tính bán kính bảo vệ Rp của kim ESE dựa trên ba tham số: độ lợi thời gian ΔT của đầu kim, chiều cao lắp đặt h và cấp bảo vệ của công trình.

NF C 17-102 quy định những gì?

Các tiêu chuẩn chống sét như TCVN 9385:2012 hay bộ TCVN 9888 (IEC 62305) chỉ đề cập kim thu sét thông thường, dây và lưới thu sét. Kim ESE có nguyên lý khác: đầu kim chủ động phát tia tiên đạo đi lên sớm hơn so với một thanh kim loại thông thường đặt cùng vị trí, nhờ vậy điểm đón sét được đẩy lên cao hơn và vùng bảo vệ mở rộng hơn. NF C 17-102 ra đời để chuẩn hóa loại thiết bị này, gồm các nhóm nội dung:

Kim thu sét Orion lắp trên cột ở sân thượng
Kim thu sét Orion lắp trên cột ở sân thượng
  • Định nghĩa và phương pháp thử nghiệm trong phòng thí nghiệm cao áp để xác định độ lợi thời gian ΔT của đầu kim so với kim chuẩn.
  • Phương pháp tính bán kính bảo vệ Rp theo ΔT, chiều cao và cấp bảo vệ.
  • Yêu cầu về lắp đặt đầu kim, dây dẫn xuống, hệ nối đất, liên kết đẳng thế.
  • Yêu cầu kiểm tra, bảo trì định kỳ hệ thống.

Nếu bạn chưa quen với loại kim này, hãy đọc trước bài kim thu sét ESE là gì, khi nào nên dùng.

Ba tham số quyết định bán kính bảo vệ theo NF C 17-102

Độ lợi thời gian ΔT

ΔT (đơn vị micrô giây, µs) là khoảng thời gian kim ESE phát tia tiên đạo sớm hơn kim chuẩn trong cùng điều kiện thử. Giá trị này do phòng thí nghiệm xác nhận và được ghi trong chứng chỉ thử nghiệm của từng model. NF C 17-102:2011 giới hạn giá trị ΔT dùng để tính toán tối đa là 60 µs; dù kết quả thử có cao hơn thì khi thiết kế cũng chỉ được lấy 60 µs.

Từ ΔT suy ra quãng đường lợi thế Δ (mét) với giả thiết tốc độ phát triển tia tiên đạo là 10⁶ m/s: Δ = ΔT × 10⁶. Nói đơn giản, ΔT bằng bao nhiêu micrô giây thì Δ bằng bấy nhiêu mét. Ví dụ ΔT = 60 µs thì Δ = 60 m.

Chiều cao h

h là chiều cao của đầu kim so với mặt phẳng cần bảo vệ, không phải so với mặt đất. Khi xét bảo vệ mặt mái, h tính từ mặt mái; khi xét bảo vệ mặt sân, h tính từ mặt sân. Tiêu chuẩn yêu cầu đầu kim cao hơn tối thiểu 2 m so với mọi vật trong vùng cần bảo vệ, kể cả ăng ten, bồn nước, tháp giải nhiệt. Công thức đầy đủ áp dụng khi h từ 5 m trở lên.

Cấp bảo vệ

Có bốn cấp bảo vệ từ I đến IV, tương ứng với khoảng cách phóng điện r (chính là bán kính quả cầu lăn) bằng 20 m, 30 m, 45 m và 60 m. Cấp I là nghiêm ngặt nhất nên cho bán kính bảo vệ nhỏ nhất. Cấp bảo vệ được chọn thông qua đánh giá rủi ro của công trình, xem thêm bài phân cấp bảo vệ LPL ảnh hưởng tới thiết kế chống sét.

Công thức tính bán kính bảo vệ Rp theo NF C 17-102

Với h từ 5 m trở lên:

Gia công cột đỡ và kim thu sét trên mặt bằng công trình
Gia công cột đỡ và kim thu sét trên mặt bằng công trình

Rp = √( 2·r·h − h² + Δ·(2·r + Δ) )

Với h từ 2 m đến dưới 5 m:

Rp = h × Rp(5) / 5

Trong đó Rp(5) là bán kính bảo vệ tính tại h = 5 m; r là 20, 30, 45 hoặc 60 m tùy cấp bảo vệ; Δ tính bằng mét như giải thích ở trên.

Ví dụ 1: kim có ΔT = 60 µs, cấp bảo vệ IV, h = 5 m

  1. Xác định tham số: r = 60 m, Δ = 60 m, h = 5 m.
  2. Tính 2·r·h − h² = 2 × 60 × 5 − 25 = 575.
  3. Tính Δ·(2·r + Δ) = 60 × (120 + 60) = 10.800.
  4. Rp = √(575 + 10.800) = √11.375 ≈ 106,7 m, làm tròn 107 m.

Đây chính là con số 107 m quen thuộc trên catalogue của nhiều dòng kim ESE.

Ví dụ 2: cùng kim đó nhưng công trình yêu cầu cấp bảo vệ II

Lúc này r = 30 m. Rp = √(2 × 30 × 5 − 25 + 60 × (60 + 60)) = √(275 + 7.200) = √7.475 ≈ 86 m. Cùng một đầu kim, khi yêu cầu bảo vệ cao hơn thì bán kính được phép tính giảm đáng kể. Vì vậy không thể chọn kim chỉ bằng con số bán kính lớn nhất in trên tên sản phẩm.

Ví dụ 3: ảnh hưởng của chiều cao h

Vẫn kim ΔT = 60 µs, cấp III (r = 45 m):

  • h = 2 m: Rp = 2 × 97 / 5 ≈ 39 m.
  • h = 5 m: Rp = √(425 + 9.000) ≈ 97 m.
  • h = 10 m: Rp = √(800 + 9.000) ≈ 99 m.
  • h = 20 m: Rp = √(1.400 + 9.000) ≈ 102 m.

Có thể thấy từ 2 m lên 5 m bán kính tăng rất mạnh, nhưng từ 5 m lên 20 m chỉ tăng thêm vài mét. Đây là lý do cột đỡ kim ESE phổ biến cao khoảng 5 m tính từ mặt cần bảo vệ: cao hơn nữa thì tốn cột, tốn dây néo mà lợi ích không đáng kể. Cách cân nhắc chiều cao theo kiến trúc mái có trong bài chọn chiều cao cột đỡ kim thu sét.

Bảng tra bán kính bảo vệ Rp tính theo công thức (h = 5 m)

Bảng dưới đây do chúng tôi tính trực tiếp từ công thức của NF C 17-102:2011, kết quả làm tròn đến mét, dùng để tham khảo nhanh.

ΔT (µs) Cấp I (r = 20 m) Cấp II (r = 30 m) Cấp III (r = 45 m) Cấp IV (r = 60 m)
30 48 55 63 71
45 63 71 81 89
60 79 86 97 107

Bảng bán kính bảo vệ theo catalogue hãng: ví dụ dòng Orion

Khi thiết kế, số liệu chính thức phải lấy từ catalogue và chứng chỉ thử nghiệm của hãng. Bảng sau trích theo catalogue của hãng Topbas Grup (Thổ Nhĩ Kỳ) cho dòng kim Orion, tại h = 5 m:

Đo điện trở đất bằng đồng hồ tại hố móng khi thi công chống sét cho nhà ở
Đo điện trở đất bằng đồng hồ tại hố móng khi thi công chống sét cho nhà ở
Model Cấp I Cấp II Cấp III Cấp IV
Orion ESE 15 28 37 45 64
Orion ESE 30 37 55 63 79
Orion ESE 60 74 86 97 107
Orion ESE 80 107 119 130 140
Orion ESE 130 155 167 179 190

Hai lưu ý khi đọc bảng catalogue. Thứ nhất, tên thương mại của sản phẩm trên thị trường thường ghi theo bán kính cấp IV, ví dụ “ESE 15 bán kính 64 m”; nếu công trình của bạn thuộc cấp II thì bán kính dùng để thiết kế là 37 m chứ không phải 64 m. Thứ hai, ký hiệu model là tên thương mại của hãng, không nhất thiết trùng với giá trị ΔT đưa vào công thức, và số liệu catalogue có thể chênh so với kết quả tự tính; hồ sơ thiết kế nên ghi rõ nguồn số liệu và kèm chứng chỉ thử nghiệm của đúng model.

Bạn có thể xem sản phẩm kim thu sét Orion và các thương hiệu khác trong danh mục kim thu sét. Giá bán thay đổi theo model và số lượng, vui lòng liên hệ hotline để có báo giá chính xác.

Yêu cầu lắp đặt để bán kính bảo vệ có giá trị

Bán kính Rp chỉ có ý nghĩa khi toàn bộ hệ thống được lắp đúng. Các yêu cầu chính mà NF C 17-102:2011 và thực tế thi công đặt ra:

  • Đầu kim cao hơn ít nhất 2 m so với mọi vật thể trong vùng bảo vệ; cột đỡ chắc chắn, có dây néo khi cần.
  • Mỗi kim ESE được nối với ít nhất hai dây dẫn xuống theo phiên bản 2011. Dây đi theo đường ngắn nhất, thẳng nhất, tránh uốn gấp, tránh tạo vòng.
  • Dây thoát sét bằng đồng nên có tiết diện từ 50 mm² trở lên.
  • Mỗi dây xuống có hệ nối đất riêng với điện trở không vượt quá 10 Ω, các hệ nối đất được liên kết đẳng thế với nhau và với nối đất chung của công trình.
  • Có hộp kiểm tra để tách đo điện trở; nên lắp bộ đếm sét để biết hệ thống đã làm việc bao nhiêu lần, phục vụ kiểm tra sau mỗi lần sét đánh.

Quy trình lắp đặt chi tiết xem tại bài hướng dẫn lắp đặt kim thu sét.

Câu hỏi thường gặp

NF C 17-102 có được chấp nhận tại Việt Nam không?

Việt Nam chưa có tiêu chuẩn quốc gia riêng cho kim ESE, vì vậy các hồ sơ thiết kế dùng loại kim này thường viện dẫn NF C 17-102:2011 cho phần tính vùng bảo vệ, kết hợp TCVN 9385:2012 cho phần nối đất, kiểm tra và bảo trì. Tiêu chuẩn áp dụng cần được chủ đầu tư và đơn vị thiết kế thống nhất trong hồ sơ.

Vì sao ΔT chỉ được lấy tối đa 60 µs?

Đây là giới hạn do chính tiêu chuẩn đặt ra nhằm giữ mức an toàn cho kết quả tính. Khi so sánh sản phẩm, nên đối chiếu chứng chỉ thử nghiệm của từng model thay vì chỉ nhìn con số quảng cáo.

Nâng cột cao lên 10 m có tăng bán kính bảo vệ nhiều không?

Không nhiều. Như ví dụ 3, từ 5 m lên 10 m bán kính chỉ tăng khoảng 2 m với kim ΔT 60 µs ở cấp III. Điều quan trọng là đầu kim phải cao hơn mọi vật cần bảo vệ ít nhất 2 m.

Một kim ESE có đủ cho cả nhà xưởng lớn không?

Phải kiểm tra trên mặt bằng với bán kính đúng cấp bảo vệ và đúng cao độ mái. Nhà xưởng dài thường cần từ hai kim trở lên hoặc kết hợp kim ESE với kim cổ điển ở các góc xa.

NF C 17-102 cho người thiết kế một phương pháp rõ ràng để tính vùng bảo vệ của kim ESE, nhưng kết quả chỉ đáng tin khi chọn đúng cấp bảo vệ, tính đúng chiều cao h và thi công đủ dây xuống, tiếp địa, chống sét lan truyền. Nếu bạn cần tính bán kính bảo vệ trên mặt bằng công trình thực tế và nhận phương án thi công, hãy xem trang báo giá lắp đặt chống sét trọn gói hoặc gọi hotline 0975 599 666 – 0972 299 666 để Chống Sét Toàn Cầu khảo sát theo lịch hẹn.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *